Ordinals và BRC-20: Cách NFT và token chuẩn trên Bitcoin hoạt động

Năm 2023, mạng Bitcoin chứng kiến hiện tượng mới: ra đời Ordinals – bản ghi dữ liệu trực tiếp lên từng satoshi, tạo ra NFT trên Bitcoin. Kèm theo là BRC-20, tiêu chuẩn token fungible trên nền tảng Ordinals. Hai công nghệ mở ra sinh thái mới cho Bitcoin, mạng ban đầu chỉ để giao dịch tiền tệ.

Ordinals là gì?

Ordinals là hệ thống số hóa từng satoshi trong blockchain Bitcoin dựa trên thứ tự khai thác. Mỗi satoshi được gán “số ordinal” duy nhất theo vị trí của nó trong tổng cung 21 triệu BTC (2.100.000.000.000.000 satoshi). Khi giao dịch chứa nhiều satoshi, chúng được di chuyển theo nguyên tắc first-in, first-out (FIFO).

Điểm đột phá: Ordinals gắn dữ liệu vào một satoshi duy nhất bằng trường witness trong giao dịch SegWit. Dữ liệu được mã hóa và ghi vào blockchain như một phần giao dịch, không ảnh hưởng đến tính hợp lệ của mạng Bitcoin.

Cách tạo một Ordinal (Inscription)

Để tạo một Ordinal, người dùng cần:

1. Có một UTXO chứa đúng một satoshi để dễ dàng theo dõi
2. Tạo giao dịch có witness chứa dữ liệu cần ghi (ảnh, văn bản)
3. Đảm bảo đủ phí khai thác
4. Giao dịch tuân thủ quy tắc mạng Bitcoin

Khi giao dịch được khai thác, satoshi chứa dữ liệu inscription và có thể chuyển giao như một đơn vị duy nhất. Mỗi inscription có số ordinal (vị trí satoshi trong chuỗi) và số inscription.

BRC-20: Tiêu chuẩn token fungible trên Ordinals

BRC-20 là tiêu chuẩn token fungible tương tự ERC-20 trên Ethereum, triển khai bằng inscriptions JSON. Một token BRC-20 bao gồm ba loại inscription chính:

• Deploy: Khai báo tồn tại token (tên, biểu tượng, cung tối đa)
• Mint: Tạo số lượng token và gán cho địa chỉ
• Transfer: Chuyển giao token giữa các địa chỉ

Ví dụ một inscription deploy dạng JSON:

{"p":"brc-20","op":"deploy","tick":"ordi","max":"21000000","lim":"1000"}

Trong đó: p = protocol, op = thao tác, tick = mã token (tối đa 4 ký tự), max = tổng cung, lim = số lượng mint mỗi giao dịch.

Khác biệt Ordinals và NFT truyền thống

Ưu điểm và thách thức

Ưu điểm:

• An ninh cao: Thừa hưởng bảo mật mạng Bitcoin – blockchain được khai thác nhiều nhất thế giới.
• Không cần sidechain: Dữ liệu lưu trữ trực tiếp trên Lớp 1 Bitcoin.
• Không phụ thuộc token nội tại: Chỉ cần BTC để trả ph phí giao dịch.

Thách thức:

• Giao dịch đắt: Inscription chứa ảnh hoặc video có thể tạo giao dịch lên tới 400KB (giới hạn witness SegWit).
• Tranh cãi cộng đồng: Một số cho rằng lưu dữ liệu phi tài chính trên blockchain là lạm dụng, tăng kích thước blockchain.
• Hạn chế công cụ: Thiếu ví, khám phá viên và nền tảng giao dịch so với Ethereum.

Ứng dụng tiềm năng

Mặc dù còn sớm, Ordinals và BRC-20 đã áp dụng cho:

• NFT nghệ thuật số trên Bitcoin
• Token cộng đồng (ví dụ: ORDI – token BRC-20 đầu tiên)
• Bằng chứng số cho tài liệu pháp lý
• Trò chơi và đồ sưu tập số dựa trên số ordinal hiếm

Công cụ hỗ trợ

Xverse và Hiro Wallet: Ví hỗ trợ đầy đủ Ordinals và BRC-20

Gamma.io và UniSat: Nền tảng giao dịch và khám phá inscription

ord: Công cụ dòng lệnh tạo và quản trị inscription

Các công cụ khám phá như Mempool.space và Explorer.unisat.io cung cấp giao diện xem inscription và giao dịch BRC-20.

Dù có những thách thức về phí giao dịch và tranh cãi trong cộng đồng, nhiều nhà đầu tư đang nhìn thấy tiềm năng của Bitcoin như lớp nền tảng cho tài sản số. Các dự án như Taproot Assets và chuẩn mới đang phát triển để mở rộng khả năng Bitcoin trên lớp 1, kết hợp an ninh Bitcoin với chức năng hợp đồng thông minh. CoinTelegraph giải thích rằng Ordinals và BRC-20 có thể mở ra cuộc cách mạng mới cho Bitcoin, biến nó từ đơn giản là kho báu số sang nền tảng đa năng cho tài sản và ứng dụng phi tập trung.

Ordinals và BRC-20 thách thức quan niệm Bitcoin chỉ là ” vàng số”. Dù còn có tranh cãi, chắc chắn chúng mở ra tiềm năng mới cho hệ sinh thái Bitcoin, nơi mà Satoshi Nakamoto đã thiết kế nền tảng vàng số năm 2009.