Robotaxi là xe taxi tự lái, được vận hành bởi một công ty chia sẻ xe nhưng không cần tài xế ngồi sau vô-lăng. Nó khác hẳn Uber hay Grab ở chỗ phần mềm chỉ điều phối, còn robotaxi phải tự lái thật sự ở mức tự động hoá cấp 4 theo phân loại của hiệp hội kỹ thuật ô tô.
Mô hình vận hành chung được gọi là mô hình di chuyển tự động theo nhu cầu, hay AMoD. Hiện có tám nhà vận hành lớn trên toàn cầu gồm Avride, Baidu, Motional, Pony.ai, Tesla, Waymo, WeRide và Zoox. Tất cả đều giới hạn hoạt động trong một khu vực địa lý được định sẵn, gọi là phạm vi thiết kế vận hành.
Quy mô vận hành thực tế
Waymo là trường hợp đi xa nhất. Tính đến tháng 6 năm 2026, công ty phục vụ thương mại công cộng tại 10 vùng đô thị với 3.871 robotaxi, khoảng 500.000 chuyến có trả tiền mỗi tuần và tổng cộng 200 triệu dặm chạy hoàn toàn không có tài xế. Các thành phố có dịch vụ thương mại đầy đủ gồm Phoenix, vùng Vịnh San Francisco, Los Angeles và Austin; thành phố Atlanta bắt đầu chạy đầy đủ từ ngày 24 tháng 6 năm 2025 thông qua ứng dụng Uber.
| Thành phố | Số dặm không tài xế tính đến tháng 6 năm 2026 |
|---|---|
| Phoenix | 92,121 triệu |
| Vịnh San Francisco | 82,421 triệu |
| Los Angeles | 67,098 triệu |
| Austin | 21,064 triệu |
| Atlanta | 8,624 triệu |
Ở phía đối diện, Tesla bắt đầu dịch vụ giới hạn tại Austin vào ngày 22 tháng 6 năm 2025 với người giám sát an toàn ngồi trong xe. Tính đến tháng 9 năm 2026, Tesla đã bỏ giám sát trong xe tại ba thành phố của Texas và ba thành phố của Florida, nhưng vẫn giữ người giám sát tại vùnh Vịnh San Francisco. Tổng số dặm không giám sát đã vượt 1 triệu.
Trung Quốc chạy nhanh và rẻ hơn nhiều. Dịch vụ Apollo Go của Baidu ghi nhận 899.000 chuyến trong quý hai năm 2024 và tổng cộng 7 triệu chuyến tính đến ngày 28 tháng 7 năm 2024, với giá xe từ 4 tệ, tương đương khoảng 0,55 đô la, so với 18 tệ của taxi có tài xế. Pony.ai được cấp giấy phép taxi tự lái toàn diện đầu tiên tại Trung Quốc vào tháng 4 năm 2022, khoảng bốn tháng trước khi giấy phép thử nghiệm của họ tại California bị thu hồi.
Chọn cảm biến: LiDAR hay camera
Đây là khác biệt công nghệ nổi bật nhất giữa các hãng. Waymo và hầu hết đối thủ dùng LiDAR, radar và camera để hợp nhất dữ liệu. Tesla chỉ dùng tám camera kết hợp trí tuệ nhân tạp, không dùng LiDAR và cả bản đồ độ chi tiết.
Chi phí LiDAR từng là rào cản lớn: chương trình đầu tiên của Waymo dùng cảm biến Velodyne giá khoảng 75.000 đô la mỗi chiếc, cho tới khi công ty tự chế cảm biến năm 2017 và hạ giá thêm khoảng 90%. Bù lại, vẫn còn lao động từ xa: tháng 2 năm 2026, quan chức phụ trách an toàn của Waymo xác nhận công ty dùng nhân viên hỗ trợ từ xa tại Mỹ và Philippines, những người không lái xe mà chỉ đưa hướng dẫn để xe chấp nhận hoặc bỏ qua.
Độ trễ và an toàn là hai mặt của cùng vấn đề. Waymo chỉ hoạt động trong điều kiện đã kiểm chứng, nên khi Atlanta xảy ra ngập năm 2026, dịch vụ phải tạm dừng vì xe không trồi lên khỏi nước. Giới hạn này giữ cho tỉ lệ tai nạn thấp nhưng cũng giới hạn mạnh doanh thu.
Số liệu an toàn từ nghiên cứu độc lập
Nghiên cứu do công ty bảo hiểm tái bảo hiểm Thụy Sĩ cùng Waymo thực hiện và công bố trên tạp chí Heliyon cho thấy, sau hơn 3,8 triệu dặm, xe tự lái làm giảm 76% số vụ khiếu đòi bồi thường thiệt hại tài sản và loại bỏ hoàn toàn số vụ khiếu đòi thương tổn cho con người so với tài xế.
Trên quy mô toàn bộ các địa bàn, số vụ tai nạn nghiêm trọng trên một triệu dặm của robotaxi là 0,01, so với 0,21 với người lái xe. Tương tự ở từng thành phố:
- Phoenix: 0,01 so với 0,10.
- Vịnh San Francisco: 0,02 so với 0,39.
- Los Angeles và Austin: 0,00 so với lần lượt 0,16 và 0,17.
- Atlanta: 0,00 so với 0,23.
Tổng hợp trên quãng đường đó, robotaxi gây ít tai nạn nghiêm trọng hơn 95%, ít tai nạn kích hoạt túi khí hơn 82% và ít tai nạn liên quan đến người đi bộ bị thương hơn 93%. Điểm cần đọc kỹ là mốc so sánh là người lái xe dùng xe thế hệ mới nhất, tức một chuẩn tốt hơn mức trung bình, và công ty tính mọi va chạm bất kể lỗi ai vì lỗi là kết luận pháp lý chứ không phải thống kê.
Bài toán kinh tế chưa giải xong
Waymo từng công bố vào tháng 1 năm 2021 chi phí vận hành khoảng 0,30 đô la mỗi dặm, tương đương 0,19 đô la mỗi km, nhưng con số này loại trừ chi phí kỹ thuật viên và chăm sóc khách hàng. Số liệu mới hơn lại hoàn toàn khác: tính đến năm 2025, dịch vụ robotaxi vẫn lỗ, với chi phí vận hành khoảng 7 đến 9 đô la mỗi dặm, so với khoảng 1 đô la mỗi dặm cho xe cá nhân. Hãng tư vấn McKinsey ước tính phải đến năm 2035 mới đưa được chi phí xuống dưới 2 đô la mỗi dặm.
Báo cáo tài chính cho thấy rõ hơn: Pony.ai ghi nhận doanh thu 90 triệu đô la nhưng lỗ ròng 134 triệu đô la. Bán xe cho khách không giải quyết vấn đề, vì hàng trăm nghìn chiếc xe nằm dưới tay một doanh nghiệp thì chi phí vốn ban đầu và chi phí hao mòn theo thời gian đều lớn hơn nhiều lần so với mô hình cho thuê.
Rào cản còn lại nằm ở niềm tin. Một khảo sát năm 2025 cho thấy chỉ 13% người được hỏi sẽ tin tưởng một phương tiện tự lái. Quy định cũng chưa theo kịp: California yêu cầu cả giấy phép triển khai của cơ quan đăng kiểm phương tiện lẫn giấy phép chương trình có tài xế của ủy ban dịch vụ công cộng, và phải đến tháng 8 năm 2023 ủy ban này mới cho phép thu tiền cước các chuyến hoàn toàn không có tài xế tại San Francisco.
Robotaxi đã vượt qua bài toán kỹ thuật ở quy mô nhỏ, nhưng đang vướng bài toán kinh tế và niềm tin ở quy mô lớn. Ba năm tới sẽ cho biết có phải đây chỉ là chậm hơn dự kiến, hay là một ngành sẽ luôn chỉ có lãi ở những thành phố rất dân dày và đường rất dễ.
Nguồn tham khảo: tổng quan robotaxi trên Wikipedia, tiến độ của Waymo, báo cáo tác động an toàn của Waymo, tình hình robotaxi của Tesla, số liệu tài chính của Pony.ai và trang chủ dịch vụ của Zoox.
