rsync backup Linux: Sao lưu dữ liệu tự động qua SSH đầy đủ

rsync là tiêu chuẩn sao lưu trên Linux, nhưng phần lớn người dùng chỉ dùng cờ -avz cơ bản. Công cụ này thực sự có thể chuyển file delta (chỉ phần đã thay đổi) qua SSH, tự động xóa file nguồn sau khi xác nhận, và quản lý tập tin mirror từ xa. Hiểu rõ rsync tiết kiệm băng thông, tăng tốc độ backup, và giảm rủi ro mất dữ liệu.

Khác với các công cụ sao lưu đơn giản như cp hoặc scp, rsync so sánh file nguồn và đích bằng checksum và kích thước, chỉ truyền phần file đã thay đổi (delta). Điều này giúp backup 100GB database trong vài phút thay vì vài giờ, đồng thời tiết kiệm đáng kể băng thông mạng.

rsync hoạt động như thế nào?

rsync so sánh file nguồn và đích bằng checksum và kích thước. Chỉ phần file đã thay đổi (delta) được truyền qua network, không phải toàn bộ file mỗi lần backup. Thuật toán này giúp backup 100GB database trong vài phút thay vì vài giờ.

Phiên bản minimal backup từ máy local sang server:

rsync -avz --delete /home/user/data/ [email protected]:/backup/data/

Cờ rsync cần biết

Backup qua SSH có xác thực key

Tạo key SSH không mật khẩu (để cron chạy tự động):

ssh-keygen -t ed25519 -C "backup@server"
ssh-copy-id [email protected]

Sau đó cron script dùng key đó đăng nhập không cần mật khẩu. Quan trọng: đặt quyền chmod 600 ~/.ssh/id_ed25519.

Script backup tự động hoàn chỉnh

#!/bin/bash
# backup.sh — rsync + SSH + logging
set -euo pipefail

SRC="/home/user/data/"
DEST="[email protected]:/backup/data/"
LOG="/var/log/rsync-backup.log"
DATE=$(date +%Y-%m-%d_%H:%M)

rsync -avz 
  --delete 
  --exclude '.git/' 
  --exclude 'node_modules/' 
  --exclude '*.tmp' 
  --progress 
  -e "ssh -i ~/.ssh/id_ed25519 -o StrictHostKeyChecking=no" 
  "$SRC" "$DEST" 
  >> "$LOG" 2>&1

if [ ${PIPESTATUS[0]} -eq 0 ]; then
  echo "$DATE Backup thành công" >> "$LOG"
else
  echo "$DATE Backup THẤT BẠI" >> "$LOG"
  # Gửi cảnh báo qua Telegram/Mail ở đây
  exit 1
fi

Incremental backup với hard-link snapshot

rsync có --link-dest — tạo snapshot mới nhưng hard-link file không đổi từ snapshot cũ. Tiết kiệm dung lượng đáng kể.

LATEST=$(ls -td /backup/snapshots/* 2>/dev/null | head -1)
rsync -avz 
  --link-dest="$LATEST" 
  --delete 
  -e ssh 
  /home/user/data/ user@server:/backup/snapshots/$(date +%Y-%m-%d)

Nếu file không đổi, snapshot mới chỉ thêm hard-link — dung lượng gần bằng 0. Xóa snapshot cũ 30 ngày:

find /backup/snapshots/ -type d -mtime +30 -exec rm -rf {} \;

So sánh rsync với borg, rclone, restic

Lên lịch cron backup tự động

# crontab -e — backup 02:00 hàng ngày, log giữ 7 ngày
0 2 * * * /home/user/bin/backup.sh
0 3 * * 1 /usr/bin/find /var/log/rsync-backup.log -mtime +7 -delete

Kiểm tra cron chạy đúng:

grep CRON /var/log/syslog | tail -20

Lỗi thường gặp và cách fix

• ssh: handshake failed — Đảm bảo StrictHostKeyChecking=no hoặc thêm key fingerprint.
• Permission denied — Kiểm tra chmod 600 ~/.ssh/id_ed25519 và owner đích.
• Partial transfer due to error — Mạng lỗi, dùng --timeout=60.
• In-place update bị lỗi — Thêm --inplace nếu file bị lock.
• Checksum mismatch — Thêm --checksum để so sánh nội dung file thay vì size+mtime.
• Timeout — Tăng --timeout hoặc chia nhỏ công việc.

Kết luận

rsync là công cụ sao lưu đáng tin cậy nhất cho Linux. Với SSH, hard-link snapshot, và cron — bạn có giải pháp backup hoàn chỉnh với dung lượng tối thiểu. Kết hợp với Borg hoặc Rclone nếu cần encrypted at rest hoặc backup lên cloud.

Man page rsync | Hướng dẫn từ Red Hat